Η 13η σύνταξη αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα πιο φορτισμένα ζητήματα στον δημόσιο διάλογο, ιδίως για τους εκατομμύρια συνταξιούχους που είδαν τα εισοδήματά τους να συρρικνώνονται την προηγούμενη δεκαετία. Το τελευταίο διάστημα, η συζήτηση επανέρχεται με μεγαλύτερη ένταση, καθώς δηλώσεις κυβερνητικών παραγόντων, αλλά και διαρροές από το οικονομικό επιτελείο, έχουν αναζωπυρώσει τις προσδοκίες για κάποιας μορφής οικονομική ενίσχυση.

Ωστόσο, πίσω από τους τίτλους και τις προσδοκίες, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και λιγότερο αισιόδοξη από ό,τι θα ήθελαν πολλοί.

Πού βρίσκεται σήμερα η 13η σύνταξη

Η παραδοσιακή 13η σύνταξη, όπως καταβαλλόταν μέχρι το 2012 ως επιπλέον μηνιαίο εισόδημα σε όλους τους συνταξιούχους, δεν υφίσταται πλέον. Από το 2019 και μετά, το μέτρο αντικαταστάθηκε από έκτακτες οικονομικές ενισχύσεις, οι οποίες δεν έχουν μόνιμο χαρακτήρα, δεν καταβάλλονται κάθε χρόνο και δεν αφορούν το σύνολο των δικαιούχων.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα βοηθήματα αυτά δόθηκαν σε χαμηλοσυνταξιούχους και σε ευάλωτες ομάδες, με κριτήρια εισοδήματος και περιουσίας, ενώ το ύψος τους διέφερε κάθε φορά. Με απλά λόγια, δεν πρόκειται για σύνταξη, αλλά για προσωρινά επιδόματα που αποφασίζονται ανάλογα με τις δημοσιονομικές αντοχές της εκάστοτε χρονιάς.

Γιατί δεν επιστρέφει η «κανονική» 13η σύνταξη

Το βασικό εμπόδιο για την επαναφορά της πλήρους 13ης σύνταξης είναι το κόστος. Σύμφωνα με εκτιμήσεις οικονομικών αναλυτών, η καθολική εφαρμογή του μέτρου θα απαιτούσε ετήσια δαπάνη που ξεπερνά το 1,2 έως 1,4 δισ. ευρώ. Πρόκειται για ένα ποσό που θεωρείται ιδιαίτερα υψηλό, ειδικά σε μια περίοδο όπου τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης καλούνται να τηρούν αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες.

Η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη στήριξη των συνταξιούχων και στη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας, χωρίς να ανοίξει τον δρόμο για νέους φόρους ή περικοπές σε άλλους τομείς.

Τα σενάρια που βρίσκονται στο τραπέζι

Σύμφωνα με πληροφορίες από κύκλους του οικονομικού επιτελείου, εξετάζονται τρεις βασικές επιλογές:

Πρώτον, η μόνιμη επαναφορά της 13ης σύνταξης για όλους. Πρόκειται για το πιο δημοφιλές σενάριο σε κοινωνικό επίπεδο, αλλά και το πιο δύσκολο στην υλοποίηση. Το υψηλό δημοσιονομικό βάρος καθιστά το ενδεχόμενο αυτό εξαιρετικά περιορισμένο.

Δεύτερον, η στοχευμένη ενίσχυση χαμηλοσυνταξιούχων. Αυτό το σενάριο θεωρείται το πιο ρεαλιστικό, καθώς μειώνει το κόστος στα 300–400 εκατ. ευρώ ετησίως. Η ενίσχυση θα αφορά συγκεκριμένα εισοδηματικά κλιμάκια και δεν θα έχει καθολικό χαρακτήρα.

Τρίτον, η καταβολή ενός ετήσιου βοηθήματος τύπου «επιταγής ακρίβειας». Πρόκειται για λύση χαμηλότερου κόστους, που δεν δημιουργεί μόνιμη υποχρέωση για το κράτος, αλλά ταυτόχρονα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως 13η σύνταξη.

Τι επισημαίνουν οι οικονομολόγοι

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι μια γενικευμένη παροχή θα μπορούσε να επιβαρύνει σημαντικά τα δημόσια οικονομικά, ειδικά σε περιβάλλον αυξημένων επιτοκίων και περιορισμένου δημοσιονομικού χώρου. Παράλληλα, αναγνωρίζουν ότι οι συνταξιούχοι πλήττονται έντονα από την ακρίβεια και τη συνεχιζόμενη άνοδο του κόστους ζωής.

Για τον λόγο αυτό, αρκετοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι μια ετήσια, στοχευμένη ενίσχυση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μερική αντιστάθμιση των απωλειών, χωρίς να εκτροχιάσει τον προϋπολογισμό.

Από τι θα εξαρτηθούν οι τελικές αποφάσεις

Οι τελικές εξελίξεις θα καθοριστούν από μια σειρά παραγόντων, όπως:

• η πορεία της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα έτη,
• οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες,
• τα έσοδα από ΦΠΑ και κατανάλωση, και
• το ύψος των πρωτογενών πλεονασμάτων.

Με τα σημερινά δεδομένα, η επιστροφή της 13ης σύνταξης στο πλήρες, παλιό της μοντέλο δεν θεωρείται πιθανή. Αντίθετα, πιο κοντά στην πραγματικότητα βρίσκεται ένα περιορισμένο, ετήσιο βοήθημα για συγκεκριμένες ομάδες συνταξιούχων.

Τι πρέπει να περιμένουν οι συνταξιούχοι

Για περίπου 2,5 εκατομμύρια συνταξιούχους, το μήνυμα είναι σαφές: δεν υπάρχουν ενδείξεις για άμεση και καθολική επαναφορά της 13ης σύνταξης. Πιο πιθανή είναι μια μικρότερη οικονομική ενίσχυση, το ύψος της οποίας θα καθορίζεται κάθε χρόνο με βάση τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο.

Ένα μέτρο που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε 13η σύνταξη είναι το μόνιμο επίδομα των 250 ευρώ που ξεκίνησε να καταβάλλεται από φέτος σε συνταξιούχους άνω των 65 ετών με ατομικό ετήσιο εισόδημα έως 14.000 ευρώ και οικογενειακό έως 26.000 ευρώ, που είναι πολύ πάνω από τα όρια των φτωχών συνταξιούχων που αναφέρει η έκθεση του ΟΟΣΑ.

Το επίδομα των 250 ευρώ μπορεί να μετεξελιχθεί σε 13η σύνταξη για τους φτωχότερους συνταξιούχους και θεωρείται βέβαιο ότι του χρόνου τον Νοέμβριο θα είναι ίσως και στα 350 ευρώ ή και στα 400 ευρώ, με επιπλέον κόστος από 120 εκατ. έως 180 εκατ. ευρώ.

Η συνταγή της 13ης σύνταξης ακολουθείται ήδη από δυο ευρωπαϊκές χώρες, ενώ αρκετές ενισχύουν τις συντάξεις με επιδόματα που προσιδιάζουν σε 13η σύνταξη.

Σύμφωνα με όσα αποκαλύπτονται στην έκθεση του ΟΟΣΑ για τις συντάξεις (Pensions at a Glance 2025):

• Η Ελβετία εισήγαγε 13η μηνιαία πληρωμή σύνταξης στο δημόσιο σύστημα που σχετίζεται με τα εισοδήματα. Η 13η σύνταξη μπορεί να χρηματοδοτηθεί από αύξηση του ΦΠΑ. Η εισαγωγή της στο δημόσιο σύστημα έχει αυξήσει τα ποσοστά αναπλήρωσης κατά 2 και 3 ποσοστιαίες μονάδες για τις περιπτώσεις των ατόμων με μέσο και χαμηλό εισόδημα, αντίστοιχα.
• Η Σλοβακική Δημοκρατία έχει εισαγάγει πληρωμή σύνταξης 13ου μήνα. Αποτελείται από ένα κατ’ αποκοπήν επίδομα ίσο με το μέσο μηνιαίο επίδομα σύνταξης στο προηγούμενο έτος, με κατώτατο όριο 300,38 ευρώ. Για να λάβουν την πλήρη πληρωμή του 13ου μήνα, οι συνταξιούχοι γήρατος πρέπει να έχουν καταβάλει τουλάχιστον 10 έτη εισφορών. Παράλληλα, αύξησε το ελάχιστο επίδομα σύνταξης μετά από 30 έτη εισφορών από 136% σε 145% του ελάχιστου ορίου διαβίωσης και για κάθε επιπλέον έτος εισφορών το ποσοστό αυξάνεται περαιτέρω κατά 2,5%. Η εισαγωγή της 13ης σύνταξης στη Σλοβακική Δημοκρατία αυξάνει τα καθαρά ποσοστά αναπλήρωσης κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες για ένα μέσο εισόδημα και 7 ποσοστιαίες μονάδες για έναν χαμηλόμισθο, σε 79% και 86%, αντίστοιχα.
• H Πορτογαλία άλλαξε την πολιτική των αυξήσεων και αποφάσισε να αναπροσαρμόζει τις συντάξεις που καταβάλλονται από το πρώτο έτος μετά τη συνταξιοδότηση αντί για το δεύτερο έτος που ίσχυε προηγουμένως.
• Η Λετονία επανέφερε το συμπλήρωμα σύνταξης για τα έτη εργασίας πριν από το 1996, το οποίο καταργήθηκε για τους νέους συνταξιούχους το 2012. Το συμπλήρωμα είναι ένα κατ’ αποκοπήν μηνιαίο επίδομα, ίσο με 1,62 ευρώ ανά έτος εργασίας πριν από το 1996 ή 1% των μέσων ακαθάριστων αποδοχών για 10 έτη εργασίας. Παράλληλα, μείωσε τη φορολογία των συνταξιοδοτικών παροχών, ενώ από το 2025 έχει διπλασιάσει το ποσό του εισοδήματος που απαλλάσσεται από τον φόρο για τους δικαιούχους συντάξεων, από 500 σε 1.000 ευρώ ανά μήνα.

Τι κάνουν άλλα κράτη

Ειδικά επιδόματα για να στηρίξουν τους συνταξιούχους προβλέπονται σε άλλες χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ.

Για παράδειγμα:

• Το Βέλγιο καταβάλλει την ελάχιστη σύνταξη σε όσους έχουν 5.000 ημέρες (περίπου 16 έτη) πραγματικής απασχόλησης.
• Η Αυστραλία, η Χιλή, η Ισλανδία και η Νορβηγία έχουν αυξήσει τα στοχευμένα επιδόματα για να στηρίξουν τους συνταξιούχους. Στην Αυστραλία, το επίδομα στέγασης για ενοικίαση, στο οποίο έχουν πρόσβαση οι δικαιούχοι σύνταξης γήρατος, αυξήθηκε κατά 15% τον Σεπτέμβριο του 2023 και κατά 10% τον Σεπτέμβριο του 2024.
• Η Νορβηγία καταβάλλει στοχευμένα επιδόματα για τους άγαμους συνταξιούχους που γεννήθηκαν πριν από το 1954, τα οποία αυξήθηκαν το 2025 κατά 2,3%.
• Το Μεξικό έχει εφαρμόσει μια νέα βασική σύνταξη βάσει της κατοικίας, η οποία καταβάλλεται σε γυναίκες με πολύ χαμηλό εισόδημα πριν από τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης.
• Η Ιρλανδία αντί επιδόματος στις συντάξεις αποφάσισε να αυξήσει το ποσοστό εισφορών που καταβάλλουν οι εργαζόμενοι, αυτοαπασχολούμενοι και εργοδότες για να εξοικονομήσει δαπάνες και να μη χρειαστεί να αυξήσει τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης. Οι εισφορές μισθωτών και αυτοαπασχολουμένων από 4,1% θα αυξηθούν σε 4,7% μεταξύ 2025 και 2028, ενώ η εισφορά που καταβάλλουν οι εργοδότες θα αυξηθεί από 11,15% σε 11,75% κατά την ίδια περίοδο. Η αύξηση του ποσοστού εισφοράς έχει ως στόχο να επιτρέψει στην Ιρλανδία να διατηρήσει τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης στο τρέχον επίπεδο των 66 ετών στο εγγύς μέλλον, καθώς ακυρώθηκε προηγούμενη κυβερνητική πρόταση για αύξηση στα 68 έτη έως το 2039.

Ποσοστό συνταξιούχων με αποδοχές κάτω από το 50% του μέσου εισοδήματος (*)

Χώρα	Ηλικίες
	66-75	76+
Ελλάδα (*)	10	12
Δανία	3	3
Ολλανδία	3,5	4
Νορβηγία	4,5	5
Φινλανδία	5	6,5
Ιρλανδία	6	7,5
Γαλλία	6,5	8
Τσεχία	5,5	7,5
Σλοβακία	6,5	8,5
Σλοβενία	7,5	10
Λουξεμβούργο	7	9,5
Ελβετία	8	9,5
Ισλανδία	8	10
Πορτογαλία	9	11
Ουγγαρία	10	12
Τουρκία	11	13
Ιταλία	12	14
Ιαπωνία	13	17
Καναδάς	12	15
Ισπανία	11	14
Ηνωμένο Βασίλειο	14	17
Μέσος όρος ΟΟΣΑ	12	15
Πολωνία	14	17
Γερμανία	14	16
Χιλή	15	18
Μεξικό	17	20
Αυστραλία	19	22
Κόστα Ρίκα	22	26
Ισραήλ	25	30
Λετονία	27	33
Νέα Ζηλανδία	28	34
Εσθονία	32	40

(*) Για την Ελλάδα το 50% του μέσου εισοδήματος αντιστοιχεί σε ποσό κάτω των 500 ευρώ.

ΠΗΓΗ: Ε.Τ. 04/12/2025